Trong hành trình đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, việc giúp các em hiểu bản chất bài toán, biết lựa chọn cách giải phù hợp thay vì ghi nhớ máy móc là yêu cầu quan trọng. Chiều ngày 03/9/2026, Trường Tiểu học Chu Văn An tổ chức chuyên đề môn Toán với chủ đề “Phương pháp dạy học các dạng toán điển hình lớp 4” do cô giáo Nguyễn Ngọc Thuyết và cô giáo Trần Thúy An trình bày.
Chuyên đề tập trung vào bốn dạng toán trọng tâm trong chương trình Toán lớp 4, gồm: Bài toán liên quan đến rút về đơn vị; Tìm số trung bình cộng; Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó; Tìm phân số của một số. Đây là những dạng toán có lời văn đòi hỏi học sinh không chỉ thực hiện đúng phép tính mà còn phải biết phân tích dữ kiện, nhận diện mối quan hệ toán học, trình bày lập luận và vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau.
Mở đầu chuyên đề, cô giáo Nguyễn Ngọc Thuyết chia sẻ phương pháp dạy học Bài toán liên quan đến rút về đơn vị. Từ những ví dụ gần gũi như chia bánh vào hộp, đựng mật ong vào can hay đổi giấy lấy cây xanh, cô đã làm rõ bản chất của “rút về đơn vị” là tìm giá trị của một phần trong các phần bằng nhau.
Đối với dạng toán này, học sinh thường gặp một số khó khăn như tóm tắt chưa hợp lí, xác định sai đại lượng cần rút về đơn vị, nhầm đơn vị trong phép tính hoặc chưa phân biệt được hai dạng bài. Vì vậy, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đọc kĩ đề, sắp xếp các đại lượng cùng loại thẳng cột khi tóm tắt và xác định rõ yêu cầu của bài toán.
Qua hệ thống câu hỏi gợi mở, học sinh từng bước nhận ra điểm giống và khác nhau giữa hai dạng: bước đầu tiên đều là tìm giá trị của một phần bằng phép chia; ở bước tiếp theo, học sinh thực hiện phép nhân nếu cần tìm giá trị của nhiều phần hoặc thực hiện phép chia nếu cần tìm số phần. Cách tổ chức này giúp các em hiểu ý nghĩa của từng phép tính, hạn chế tình trạng ghi nhớ máy móc và nhầm lẫn giữa hai dạng bài.
Tiếp đó, cô Nguyễn Ngọc Thuyết trình bày phương pháp dạy dạng toán Tìm số trung bình cộng với điểm nhấn là giúp học sinh hiểu ý nghĩa của việc “gộp lại rồi chia đều” trước khi hình thành quy tắc.
Từ những tình huống thực tế về thời gian tập thể dục, số cây trồng được, số trang sách đã đọc hay khối lượng của các bao thóc, giáo viên hướng dẫn học sinh trả lời hai câu hỏi quan trọng: “Tổng cần tìm là tổng của những giá trị nào?” và “Tổng đó được chia đều cho bao nhiêu đối tượng?”. Nhờ vậy, học sinh hiểu vì sao phải cộng các số đã cho và vì sao phải chia cho số lượng các số hạng.
Cô giáo Nguyễn Ngọc Thuyết làm rõ bản chất của các dạng toán
Nội dung chia sẻ cũng chỉ ra những lỗi học sinh thường mắc như chia sai số các số hạng, nhầm số nhóm với số đối tượng, lấy số “hơn” hoặc “kém” làm một số hạng hay lúng túng trước bài toán ngược. Từ đó, giáo viên có thể lựa chọn câu hỏi dẫn dắt và bài tập phù hợp, giúp học sinh kiểm tra tính hợp lí của kết quả, đồng thời phát triển khả năng phân tích và giải quyết vấn đề.
Tiếp nối chương trình, cô giáo Trần Thúy An chia sẻ phương pháp dạy dạng toán Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó. Nội dung nhấn mạnh việc sử dụng sơ đồ đoạn thẳng để trực quan hóa mối quan hệ giữa số lớn, số bé, tổng và hiệu.
Thay vì yêu cầu học sinh ghi nhớ ngay công thức, giáo viên tổ chức cho các em trải qua bốn bước: đọc và khai thác đề bài; biểu diễn bằng sơ đồ đoạn thẳng; lập luận để tìm số lớn hoặc số bé; trình bày bài giải và thử lại kết quả. Từ thao tác bớt phần hơn ở số lớn hoặc thêm phần hơn vào số bé, học sinh tự phát hiện cách tìm hai số, hiểu được nguồn gốc của quy tắc và biết giải thích vì sao thực hiện phép tính đó.
Bên cạnh những bài toán cho trực tiếp tổng và hiệu, chuyên đề còn đề cập các trường hợp tổng hoặc hiệu được ẩn trong dữ kiện về chu vi hình chữ nhật, số trung bình cộng, hai số chẵn hoặc hai số lẻ liên tiếp. Qua đó, học sinh được rèn luyện khả năng chuyển bài toán về dạng quen thuộc trước khi lựa chọn cách giải.
Ở nội dung cuối, cô Trần Thúy An trình bày phương pháp dạy dạng toán Tìm phân số của một số. Bản chất của dạng toán được làm rõ thông qua quá trình chia một đại lượng thành các phần bằng nhau rồi lấy một số phần trong đó.
Cô giáo Trần Thúy An chia sẻ phương pháp dạy các dạng toán
Từ tình huống thực tế kết hợp với sơ đồ đoạn thẳng, học sinh được hướng dẫn tìm giá trị của một phần, tìm giá trị của nhiều phần, sau đó khái quát thành quy tắc. Quá trình chuyển từ tư duy trực quan sang phép tính giúp các em hiểu ý nghĩa của tử số, mẫu số và biết xác định chính xác số cần tìm phân số.
Chuyên đề cũng chú trọng khắc phục những lỗi thường gặp như xác định sai đại lượng ban đầu, nhầm thứ tự “chia mẫu, nhân tử” hoặc không phân biệt được phân số của toàn bộ với phân số của phần còn lại. Hệ thống bài tập được xây dựng theo mức độ từ cơ bản đến vận dụng, kết hợp với các dạng toán nhiều bước nhằm khuyến khích học sinh tìm tòi, trình bày nhiều cách giải và lựa chọn cách làm phù hợp.
Bốn nội dung chia sẻ đã góp phần làm rõ một định hướng xuyên suốt: dạy học các dạng toán điển hình không dừng lại ở việc truyền đạt công thức mà cần giúp học sinh hiểu bản chất, biết lập luận, kiểm tra và vận dụng kiến thức. Sơ đồ, hình ảnh trực quan, câu hỏi gợi mở và những tình huống gắn với thực tế chính là cầu nối giúp các kiến thức toán học trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn.
Chuyên đề là dịp để giáo viên cùng trao đổi kinh nghiệm, thống nhất phương pháp và vận dụng linh hoạt trong từng lớp học. Qua đó, mỗi giờ Toán không chỉ giúp học sinh tìm được đáp số đúng mà còn góp phần hình thành tư duy logic, năng lực giải quyết vấn đề và niềm yêu thích đối với môn học.
Với tinh thần chủ động, trách nhiệm và không ngừng đổi mới, tập thể giáo viên Trường Tiểu học Chu Văn An tiếp tục hướng tới những giờ học lấy học sinh làm trung tâm, coi trọng quá trình tư duy và khuyến khích sự sáng tạo, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong năm học 2026–2027.
